Sanne og usanne avdråtts- og kraftfôr-tal i Kukontrollen

januar 6, 2010 at 10:21 am 13 kommentarer

Av Åse

Omlag ein femtedel av alle buskapar har eit avvik på meir enn 0,5 prosent-einingar mellom fett-% i Kukontrollen og fett-% i tankmjølka. I alle desse buskapane er avdråttstala i kg EKM (EKM = energikorrigert mjølk) og kraftfôrforbruket målt i FEm/kg EKM heilt feil.

Korleis dette påverkar det berekna kraftfôrforbruket er vist i tabellen nedanfor. I tankmjølka er fett-% 4,0 %, protein-% 3,3 % laktose-% 4,7 % i alle eksempla. Men i eksempel nr. 2 og 3 er det feil fettprøve-uttak, slik at fett-% i kukontrollen viser 4,5 og 5,0. Tabellen viser at buskap nr. 2 og 3 får berekna høgare EKM-avdrått og lågare kraftfôrforbruk enn buskap nr. 1, men det er berre «takka vera» feil prøveuttak !

Eksempel

Fett% KK

Kg mjølk

Kg EKM

FEm kraftfôr / årsku

FEm kraftfôr /100 kg EKM

Nr. 1

4,0 %

7000

7008

2200

31,4

Nr. 2

4,5 %

7000

7435

2200

29,6

Nr. 3

5,0 %

7000

7862

2200

28,0

 

Kva må til for å få riktige «fettprøver» ?

  1. Ta ut både av kvelds- og morgon-mjølka
  2. Blande mjølka i målerøyret nøye (tømme over i mugge, og så over i begeret til kua).

TINE har laga instruks for «vanleg» uttak: http://medlem.tine.no/trm/tp/binary?id=4770, og ein spesiell instruks for mjølkemåling og prøveuttak med AMS: http://medlem.tine.no/trm/tp/binary?id=4771.

Kvifor kan mjølkeprognosa bli feil ved feil prøveuttak ?

Prognoseverktøyet på http//medlem.tine.no brukar planlagt 305-dagars EKM-avdrått som ein viktig forutsetning. Programmet foreslår å setja planlagt 305-dagars EKM-avdrått lik buskapens historiske 305-dagars EKM-avdrått dei siste 12 månadane. Dersom denne er feil på grunn av feil fettprøver, må planlagt 305-dagars EKM-avdrått korrigerast både for 1.kalvskyr, 2.kalvskyr og eldre kyr. Ellers reknar mjølkeprognosa seg fram til meir mjølk enn det som er realistisk dersom KK-prøvene har for høg fettprosent, og motsatt ved for låg fettprosent. Kanskje du tenkjer at feilen ikkje er så stor at det gjer noko ?

I ein artikkel i Buskap (nr 7, 2009) er det vist eit eksempel som fortel noko anna. Det ligg hjelpetekst i mjølkeprognose-verktøyet om kor mykje avdråttstala må skrivast ned eller opp ved fett-avvik for å stemme med den reelle avdråtten i buskapen. Men det er betre å ta riktige «fettprøver» enn å måtte drive med dette!.

Kva har feil fettprøver med fôrplanlegginga å gjera?

Viss fôrplanen skal setjast opp etter Planlagt avdrått i OptiFôr Ku kan feil fettprøver få konsekvensar. I skjermbildet Buskap vist nedanfor får vi opp informasjon om 305-dagars laktasjonsavdrått siste 12 månader, og i tillegg er det redigerbar plass for å setja inn andre verdiar under planlagt avdrått. I den aktuelle buskapen viste KK-prøvene nesten 1,0 % for høg fett-%, og det betyr at avdråttstala for siste 12 mnd. er skikkeleg misvisande – ca. 800 kg EKM for høge.

Å lage fôrplan basert på planlagt avdrått som her (1.kalv 6300 , 2.kalv 7500 og eldre 8200 kg EKM) vil iallfall bety å forvente ein dugeleg avdråttsauke på eitt år !

Nå startar snart eit nytt kontrollår. Eg vil derfor oppfordre dei som har store avvik på fett-% i KK i høve til i tankmjølka, til å finne årsaken og i neste omgang endre uttaks-rutinene. Det gjev pålitelege tal på periode- og års-utskrifter, meir treffsikker mjølkeprognose og betre OptiFôr-planer for dei som velger «planlagt avdrått » der.

Advertisements

Entry filed under: Generelt, Mjølkekvalitet. Tags: , , , , , , , , .

Fôring og fruktbarhet Stivelse i bygg

13 kommentarer Add your own

  • 1. Jørn V  |  januar 20, 2010, kl. 9:32 am

    Hei. Nokon hevdar at dei berre tar ut melkeprøve ved ei melking (kveld eller morgon). Påvirker dette resultatet og kor mykje betyr det?
    Er 5-6 prøveuttak i året i kukontrollen nok til å fange opp naturlige varisajoner i fett % mot meieriet sine 24 prøvar i året. Kva med å korrigere fett % som blir brukt til å rekne ut EKM?

    Svar
    • 2. Åse  |  januar 20, 2010, kl. 8:10 pm

      Hei !
      Eg har ikkje gode svar på spørsmåla dine, men har vore i kontakt med fagfolk i Geno i dag om det. Eg trur dei har sett ein god del på denne problematikken. Men eg er sikker på at uttak enten berre kveld eller berre morgon betyr store utslag. Ellers ville kravet om å ta ut både kveld og morgon for lengst vore fjerna. Problemet er størst når mjølkingsintervalla er skeive. Det blir lågare fett-% i mjølka dess fleire timar sidan førre mjølking. Altså vil som regel morgonmjølka vera «tynn».

      Det ville nok vore ein fordel å få prøveuttak kvar månad for å få eit riktigare bilete av den faktiske ytinga til kyrne (kg EKM). Såvidt eg veit er fåe prøveuttak i året også ein av grunnane til at Geno ikkje kan drive avkomsgransking direkte på celletal. Men vi har heldigvis eit effektivt avlsarbeid på mastitt, og oppnår vel noko av det same på den måten.

      Eg har nok også mange gonger tenkt at vi bør ta konsekvensen av mange dårlege prøveuttak, og begynne å rekne ut kg EKM frå middel på tankanalysene i staden. Av og til gjer eg det på kladd for å sjå «sanne» tal i buskapen; også på kraftfôrforbruket. Men da vil det nok bli enda fleire med «feil» prøveuttak. Konsekvensen blir bl.a. dårlegare datagrunnlag for å bruke kukontroll-data i forskning og avl. Til dette er det viktig å ha gode data for enkeltkyr. Så eg trur at vi bønder taper på lang sikt ved å gå til dette skrittet.

      Svar
      • 3. Tomas  |  januar 20, 2010, kl. 9:46 pm

        Las i ei fagbok at UREA-verdien er ulike morgon og kveld….

  • 4. Åse  |  januar 21, 2010, kl. 7:27 am

    Ja, det stemmer sikkert. Ingunn Schei (TINE Rådgiving) skreiv informasjons-brosjyre da TINE innførte urea-målingar i tankmjølk og
    kukontrollprøver i 2002, og der står kdet at prøva skal ha like delar kvelds- og morgonmjølk for å jamne ut døgnvariasjonen.
    Altså enda ein god grunn til å legge arbeid i prøveuttaket.

    Svar
  • 5. Jørn V  |  januar 21, 2010, kl. 9:33 pm

    Hei. I landbruket har det vært ei forventning om å yte noko kollektivt for fellesskapet, i dette tilfellet forskning og avl. Dette er ein verdi som eg ser blir utfordra av nye verdier og ny teknologi. Dersom ein har eget utstyr for celletalsmåling, ein annan melkerase enn NRF, fòrer etter ein standard laktasjonskurve og leverer melka til eit meiei utan KSL krav om kukontroll. Vidare har mange yngre har også yrkeserfaring fra industri, bygg og anlegg er vane med å tenke effektivtet og vurderer om det er økonomisk å bruke tid på dette?

    Kva så med kukontrollen og fettprøveuttaket? Bør ikkje kukontrollen tilpasse seg den verda vi har i dag (på godt og vondt) og søke å finne meir rasjonelle måter å gjere arbeidet på? Det blir så negativt å bare mase om kva enkelt bønder må forbetre seg på. Kva er så galt med å korrigere fettprøve-resultatet mot tankmelk-resultatet? Sauekontrollen er av praktiske årsaker full av korrigeringer av vegeresultat!

    Svar
  • 6. Åse  |  januar 22, 2010, kl. 1:00 pm

    Hei. Ja du har sjølvsagt rett i at vi skal gjera ting rasjonelt, og viss vinninga med prøveuttak både kveld og morgon er marginal, så må det diskuterast på nytt. Eg prata med Erling Sehested i Geno i går, og han meinte at både Sverige og Danmark nå har berre eitt måls uttak. Nå har eg akkurat sendt spørsmål om dette, kor mange prøver pr år og utrekning av kg EKM til gode NorFor-kollegaer i dei to landa for å få greie på kva dei gjer der.

    Det eg er mest glad for nå er at TINE Rådgiving har ferdigstilt sin del av løysinga for eksport og import av data mellom lokalt buskapsstyringssystem og Kukontrollen. Utvalgte mjølkeprodusentar er i gang med utprøving i samarbeid med sin utstyrsleverandør. Ettersom eg har forstått skal dei fleste data som er registrert enten i KK eller på fjøs-PC’n kunne flyte imellom på ein svært enkel måte. Det vil spare mykje dobbelt registrerings-arbeid for mjølkebøndene, og samtidig bidra til fortsatt godt grunnlag for avl og forskning.

    Svar
  • 7. Ingunn  |  januar 22, 2010, kl. 9:43 pm

    Hei Tomas

    Det stemmer at urea kan vere ulike i morgon- og kveldsmjølka, men det vil vere avhengig både av fôringsregimet i besetninga og av mjølkingsiontervallet. Urea føl vassfasen i mjølka og vil derfor variere i motsatt retning som feittet, men urea er mykje mindre påverka av skeivt mjølkingsintervall enn det feitt er. I 2000 skreiv eg ein artikkel på Husdyrforsøksmøtet ang. variasjonar i kvelds- og morgonmjølk (http://www.umb.no/statisk/husdyrforsoksmoter/2002/136.pdf) . I forsøket artikkelen var basert på fann vi at urea i kveldsmjølka var berre 0,07 mmol/l lågare enn i morgonmjølka medan feittet var 1,4%einingar høgare. Her var det 9 og 15 timar mellom mjølkingane. Urea er imidlertid mykje påverka av fôringa, men dersom kua et ofte og lite vil urea variere mindre enn om ho et sjeldan (to gonger pr dag) og dermed et mykje pr mål. Grunnen til at ein vil ha døgnmjølk på prøveuttak er for urea sin del fordi det er så mange forskjellige fôringssituasjonar/rutiner og mjølkingsintervall at det er vanskelig å korrigere for.
    mvh
    Ingunn

    Svar
  • 8. Ingunn  |  januar 22, 2010, kl. 10:09 pm

    Hei Jørn og Åse

    Eg er einig i at ein bør gjere ting rasjonelt og økonomisk. Slik situasjonen er no med at feitt i prinsippet går an å korrigere for ved eittmåls prøveuttak, så er det noko som vi også bør vurdere i Norge. Eg trur dette lar seg gjere for feitt, evt protein og laktose viss ein korrigerar for skeivheit i mjølkingsintervallet, men eg er meir bekymra for urea som i mykje større grad svingar i takt med fôringa gjennom døgnet. Urea kan hoppe med 2-3 mmol/l etter fôring dersom kua et mykje over kort tid. Det vil vere veldig vanskelig å korrigere for urea sidan vi har mange forskjellige fôringsregime. Så spørsmålet er då om urea på enkeltkyr vil bli verdilause?

    Svar
  • 9. Åse  |  januar 24, 2010, kl. 8:30 pm

    Hei Ingunn ! Det er mykje interessant i kommentarane dine. Sjølv fylgjer eg alltid med på urea og frie fettsyrer i tankmjølka, og prøver å justere fôringa viss det ikkje ser bra ut. Men urea i enkeltku-prøvene har eg liksom aldri sett skikkeleg på, og har sikkert gått glipp av nyttig info der.
    Det skulle vore artig å veta korleis andre mjølkebønder brukar desse opplysningane. Håpar å få nokre svar her på bloggen….

    Svar
  • 10. Tomas  |  januar 24, 2010, kl. 9:55 pm

    Enkeltkyr med låg UREA-verdiar prøver me rett og slett å få i meir energi ved å gje meir kraftfor. Sjeldan, men viss det er kyr med for høg UREA-verdiar prøver me å gje dei endå mindre posjonar med kraftfor kvar gong. Det er meir upratisk å byrja med eit eige kraftfor til dei med høge verdiar, men det hadde vel vore det beste. Men hjå oss har aldri kyr våre over 6 i UREA…Heller i andre enden av skalaen, ein del har vore nede i 3,6…

    Svar
  • 11. Åse  |  januar 25, 2010, kl. 1:51 pm

    Hei. Det var liten variasjon i buskapen din ! – tyder på at du styrer foringa veldig godt. Vi hadde variasjon frå 3,9 til 7,6 i urea-verdiar på kyrne siste veging. Vi har ganske proteinrikt grovfôr, og brukar relativt
    proteinfattig kraftfôr. Da blir det kanskje slik at høgtytande kyr får fine urea-verdiar, og dei som mjølkar lite og dermed får lite kraftfôr å «balansere» PBV’n med, får høge urea-verdiar. Det såg iallfall ut til
    å vera eit slik mønster i buskapen. Burde vel ha brukt to kraftfôrslag, men det er ikkje særleg praktisk å få til hjå oss.

    Svar
  • 12. Jørn V  |  januar 25, 2010, kl. 8:03 pm

    Hei. Eg syns det er vanskelig å bli klok på urea-verdier til enkeltkyr. Difor ser eg mest bare på kva periodeutskriftet seier om urea for grupper av kyr. Det er enklere å trekke konklusjoner om fòringa da.
    Eg liker best at grunnrasjonen (grovfòret) har eit passe PBV nivå. Det balanserer eg ved å enten bruke nokre grasballer med høg PBV eller eit fòrslag med låg PBV, f.eks helsæd (eller bygg-grøpp). Eg brukar ikkje fullfòr, men fyller fòrvogna med fleire slåttar (danskane kalla dette lagkake). Så kan ein som regel klare seg med eit kraftfòrslag med nøytral PBV til kyrne (evt. ein høg variant )
    Urea har lite med avlsforskninga å gjere. Det er eit hjelpemiddel for fòringa. Og vi har både urea-verdien i tankmelka og periodeutskriftet til å hjelpe oss i tolkinga av fòringa. Det er difor ikkje urea som bør være avgjerande for om vi kan ta melkeprøvar ved ei eller to melkingar. Kva nivå som er OK for kua vil variere mykje avhengig av fòringsregime ein har. Ved TMR fullfòr vil kua kunne ha nok protein ved låg urea og gjennom heile døgnet. Motsatt ved beiting på proteinrikt gras om dagen og ein proteinfattig rasjon om natta. Da vil urea være både for høg og for låg gjennom døgnet.

    Svar
  • 13. Åse  |  januar 26, 2010, kl. 9:13 am

    Hei. Eg er enig i at urea ikkje har noko med avslarbeidet å gjera. Nå har eg forresten fått tilbakemelding frå Sverige (kukontroll-ansvarleg i Svensk Mjølk) om korleis dei gjer med «fettprøver». Dei fleste tek visst prøver ved kvar veging (nok med annakvar der også), og dei kan gjera som dei vil med 1 el. 2 måls uttak. Resultata blir korrigert for mjølkingsintervall etter dansk korreksjonsmetode. Så nå håpar eg å få veta meir om dette frå ein NorFor-kollega i Danmark. Eg lurer litt på kva dei gjer med mjølkingsintervall-korreksjon i robotfjøsa.

    Svar

Legg igjen en kommentar

Fyll inn i feltene under, eller klikk på et ikon for å logge inn:

WordPress.com-logo

Du kommenterer med bruk av din WordPress.com konto. Logg ut / Endre )

Twitter picture

Du kommenterer med bruk av din Twitter konto. Logg ut / Endre )

Facebookbilde

Du kommenterer med bruk av din Facebook konto. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer med bruk av din Google+ konto. Logg ut / Endre )

Kobler til %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Arkiv


%d bloggers like this: